Karar verememek çoğu zaman yüzeyde bir “kararsızlık” gibi görünse de, derinlerde işleyen bir yas sürecine temas eder. Çünkü her seçim, yalnızca bir yolu seçmek değil; seçilmeyen tüm ihtimallerden, o ihtimallerde var olabilecek benliklerden de vazgeçmektir. Bu vazgeçiş, sembolik bir kayıp yaratır. Eğer özne kayıpla temas etmekte zorlanıyorsa, karar verme eylemi de askıya alınır. Böylece kişi, henüz ölmemiş olasılıkların hayaletleriyle birlikte yaşamayı tercih eder.
Burada iki temel çatışma dikkat çeker: ilki, omnipotent (her şeyi mümkün kılan) fantezinin korunması; ikincisi ise eksiklikle yüzleşme korkusudur. Seçim yapmak, “ben her şey olabilirim” yanılsamasını kırar ve özneyi sınırlı, eksik ve belirli bir konuma yerleştirir. Bu da narsisistik bir yaralanma yaratır. Dolayısıyla karar felci, yalnızca bir erteleme değil; benliğin kırılganlığını korumaya yönelik bir savunmadır.
Burada içsel parçalara baktığımızda genellikle güçlü bir eleştirel yapı görürüz. Bu yapı, “en doğru”, “en kusursuz” kararı bulma baskısı yaratır. Hata yapma ihtimali, yalnızca bir yanlış değil; benliğin değersizliğine dair kanıt gibi algılanır. Bu yüzden özne, karar vererek risk almak yerine, potansiyelleri zihinsel düzlemde tutarak kendini geçici olarak güvende hisseder. Ancak bu güvenlik, canlılığın askıya alınması pahasına elde edilir.
Kararsızlık aynı zamanda erken dönem deneyimlerle de bağlantılı olabilir. Çocuğun seçimlerinin ya aşırı eleştirildiği ya da tamamen yok sayıldığı ortamlarda büyümesi, kendi iç sesine güvenini zedeler. Böyle bir iç dünyada karar vermek, yalnızca bir tercih değil; aynı zamanda içsel otoritelerle yüzleşmek anlamına gelir. Bu da kaygıyı artırır ve kaçınmayı pekiştirir.
Öte yandan, sağlıklı bir ruhsal işleyiş mükemmel seçimlere değil; hataları tolere edebilme kapasitesine dayanır. “Yeterince iyi” olanı seçebilmek, hem kaybı kabul etmeyi hem de hayatın akışına katılmayı mümkün kılar. Çünkü gerçeklik, kusursuzluk üzerinden değil; deneme, yanılma ve onarma döngüsü üzerinden ilerler.
Bu noktada terapötik çalışma, öznenin kayıpla temas edebilme kapasitesini artırmayı hedefler. Seçilmeyen yolların yasını tutabilmek, karar verme eylemini felç eden temel düğümü çözer. Aynı zamanda eleştirel iç ses ile mesafe kurmak, hatayı bir çöküş değil, bir deneyim olarak yeniden anlamlandırmak da sürecin önemli parçalarıdır.
Sonuçta karar vermek, yalnızca bir yön belirlemek değil; Eksiklikle barışmak, sınırlılığı kabul etmek ve buna rağmen hareket edebilmektir. Ve belki de en iyileştirici olan, kusursuz bir hayat kurmak değil; eksik ama yaşayan bir hayatın içinde kalabilmektir.
Uzm. Psik. Dan. Mızgin Kılıç 