İlişkide kaçıngan rolünde olan kişi, iç dünyasındaki çatışmaların, korkuların ve bağlanma örüntülerinin bir dışavurumu olarak davranıyordur. Bu nedenle tek boyutlu “kaçış” olarak bahsetmek eksik kalır; bazen gerçekten bir savunmadır, bazen de kişinin henüz taşıyamayacağı bir yakınlığa karşı geliştirdiği koruyucu bir mesafedir.
İlişkisel açıdan baktığımızda, “hazır değilim” diyen kişi çoğu zaman iki karşıt ihtiyacın arasında sıkışır: bağ kurma arzusu ve yutulma/yaralanma korkusu. Bu, erken dönem bağlanma deneyimlerinden izler taşır. Çocuklukta sevgi ile belirsizlik, yakınlık ile incinme aynı anda yaşandıysa, yetişkinlikte de yakınlık tetikleyici hale gelir. Kişi birine yaklaşırken aslında geçmişteki bir yaraya da yaklaşır. Bu noktada “hazır değilim” bir tür içsel düzenleme çabasıdır: “Daha fazla yaklaşırırsam dağılabilirim.”
Öte yandan bu cümle, karşı tarafta çoğunlukla “beni seçmiyor” duygusunu tetikler. Bu da yine erken dönem narsisistik yaralara dokunur: görülmeme, yeterince değerli olmama, tercih edilmeme… Böylece iki kişinin de çocukluk parçaları ilişkiye dahil olur. Biri mesafe koyarak kendini korur, diğeri daha çok yaklaşarak seçilmeyi garanti etmeye çalışır. Bu dans, klasik bir “yaklaş–kaçın” döngüsüne dönüşür.
Burada önemli bir ayrım var:
Kişi gerçekten kendi iç kapasitesini mi ifade ediyor, yoksa bağlanma korkusunu rasyonelleştirerek mi uzaklaşıyor?
Çünkü bazen “hazır değilim”, “Seni istiyorum ama sürdürememekten korkuyorum” anlamına gelir. Bazen de daha nettir: “Sana o yatırımı yapmak istemiyorum.” Bu iki durumun duygusal tonu farklıdır ve en güvenilir veri, sözlerden çok davranışların sürekliliğidir.
Bu noktada ilişki içindeki kişi için en zor görev, diğerinin potansiyeline değil, gerçekliğine temas etmektir. Zihin, belirsizlikle baş etmek için hikâye üretir: “Zaman versem değişir”, “Aslında beni istiyor ama korkuyor”… Bunlar çoğu zaman umut üzerinden kurulan savunmalardır. Oysa ruhsal olgunluk, acı da olsa şu gerçeği tolere edebilme kapasitesidir:
Birinin kapasitesi, benim ihtiyacımı karşılamaya yetmeyebilir.
İlişkisel iyileşme ise tam burada başlar. Karşı tarafın kaçınmasını çözmeye çalışmak yerine, kendi içsel parçalarına dönmek:
“Ben neden bu belirsizlikte kalıyorum?”
“Seçilmemek hissi bende hangi eski yarayı canlandırıyor?”
“Yakınlık benim için ne kadar güvenli?”
Sonuçta “hazır değilim” cümlesi tek başına ne tamamen bir yalan ne de tamamen bir gerçektir. Bu, kişinin iç dünyasının o anki kapasitesinin bir ifadesidir. Ama ilişkiyi belirleyen şey bu cümle değil, o cümlenin ardından gelen tutarlılıktır.
Ve belki de en kritik farkındalık şu:
Birinin hazır olmaması, sizin yetersiz olduğunuz anlamına gelmez. Ama sizin kalmaya devam etmeniz, kendi ihtiyacınızı ne kadar ertelediğinizle ilgilidir.
Uzm. Psik. Dan. Mızgin Kılıç 