Terapötik İlişkide Yakınlık–Özerklik Çatışmasının Onarımı

Mahler’in ayrışma–bireyleşme kuramında yeniden yaklaşma (rapprochement) evresi, çocuğun hem bağımsız olmak istediği hem de bakım verene yoğun biçimde ihtiyaç duyduğu, gelişimin en kırılgan aşamasıdır. Bu evrede yaşanan aksaklıklar, yetişkinlikte ilişkisel gel–gitler, terk edilme korkusu ve yoğun ambivalans olarak tekrar eder.

“Yeniden yaklaşmanın güvenli bir provası” ifadesi, terapötik ilişkinin bu gelişimsel çatışmayı ilk kez ya da yeniden, bu kez travmasız biçimde yaşatma işlevini anlatır.

Yeniden Yaklaşma Neden Travmatik Olur?

Çocuk yeniden yaklaşma evresinde şunu deneyimler:
• “Ayrıyım” → yalnızlık ve kaygı
• “Yaklaşayım” → reddedilme ya da kontrol edilme korkusu

Eğer bakım veren:
• Çocuğun gel–gitini kişisel algılar,
• “Gel ama bu kadar değil” ya da “Git ama çok uzaklaşma” mesajları verirse,

çocuk şu içsel şemayı geliştirir:

“Yakınlık tehlikelidir.”
“İhtiyacım olunca yalnız kalırım.”

Bu şema, yetişkin ilişkilerinde ya yapışma ya kaçma olarak yeniden sahnelenir.

Terapötik İlişki Ne Yapar?

Terapötik ilişki, danışana ilk kez şunu deneyimletir:
• Yaklaşabilirim → yok edilmiyorum
• Uzaklaşabilirim → terk edilmiyorum

Yani danışan:
• Terapiste bağlanabilir,
• Öfkelenebilir,
• Geri çekilebilir,
• Seansı iptal edebilir,
• Sessiz kalabilir,

ve ilişkinin bozulmadığını deneyimler.

Bu deneyim, yeniden yaklaşmanın güvenli bir provasıdır.

Klinik Örnek: “Seansa Gelmek İstemiyorum”

Danışan:

“Bu hafta gelmek istemiyorum, bunaldım.”

(Geçmiş deneyim):
Çocuklukta: “Böyle davranırsan benimle görüşme.”

Terapistin Tutumu:

“Gelmek istememenle de burada kalabilirsin.
Gitmek istemen, ilişkiyi bozmaz.”

Danışan burada şunu öğrenir:

“İhtiyacım azaldığında ilişki bitmiyor.”

Bu, yeniden yaklaşmanın onarıcı deneyimidir.

Klinik Örnek: Terapiste Öfke

Danışan:

“Sizi sevmiyorum bugün. Çok uzaksınız.”

(İçsel fantazi):

“Bunu söylersem beni bırakır.”

Terapistin Yanıtı:

“Bunu söyleyebilmen önemli.
Bana kızman, burada kalmana engel değil.”

Bu an, danışanın zihninde şu yeni bağlantıyı kurar:

“Yakınlık = itaat etmek zorunda değilim.”

Güvenli Provanın Temel Unsurları

1.⁠ ⁠Terapistin duygusal sürekliliği
• Seanslar arasında tutarlılık
• Affektif istikrar

2.⁠ ⁠Ambivalansa tahammül
• “Hem istiyorum hem istemiyorum” haline alan açma

3.⁠ ⁠Kontrol etmeme
• Danışanın temposuna saygı

4.⁠ ⁠Ayrılıklara anlam verme
• Tatiller, iptaller, sessizlikler üzerinde çalışabilme

Danışanın İç Dünyasında Ne Değişir?

Zamanla danışan:
• Yakınlığı regüle edebilir,
• Bağımsızlığı suçlulukla eşleştirmez,
• İlişkide kalırken kendilik sınırlarını koruyabilir.

Yani artık:

“Ya sen ya ben”
yerine
“Hem sen hem ben” mümkün olur.

Terapötik Cümle Örnekleri

(Yeniden yaklaşma onarımı için)
• “Yaklaşman da geri çekilmen de burada yer bulabilir.”
• “Şu an bana ihtiyacının azalması, ilişkinin bittiği anlamına gelmiyor.”
• “Beni itmen, seni bırakacağım anlamına gelmiyor.”
• “Burada mesafeyi birlikte ayarlayabiliriz.”